رسول اکرم(ص) : هر كس امر بمعروف و نهى از منكر نمايد، جانشين خدا در زمين و جانشين رسول اوست.

آشنایی با مفاخران میلاجرد؛ همه شوکت هنرهای سنتی قرن معاصر مرهون «امیر هنر» است

نمایش خبر : 891 | تاریخ انتشار : 16 اسفند 1395

به گزارش سلام کمیجان، میرزا برجعلی بزچلوئی عراقی یکی از نوابغ هنری که در سال 1203 هجری شمسی در منطقه بزچلو در دهکده آقچه کهریز از توابع شهر میلاجرد دیده به جهان گشود.

این هنرمند در چندین رشته هنری از جمله نقاشی، نگارگری، کاشی کاری، معماری، سفالگری، خوشنویسی، طرح نقشه فرش استاد تمام بود. اولین و تاثیرگذارترین استادِ عیسی خان بهادری بود تا جایی عیسی بهادری در خاطرات خویش در وصف جایگاه و بزرگی استاد خویش چنین می‌نویسد «درس و مشق هنری که میرزا برجعلی در طول دوران کودکی تا اوایل دوران نوجوانی به من داد برای فتحی تازه در هنر کافی بود...»

عیسی بهادری در ادامه خاطرات خویش می نویسد؛ «از آنجایی که استادم برجعلی در چند رشته استاد بود همین عامل باعث شد از همان کوچکی دیده و نظر و دستانم به فراگیری هنرهای مختلف پَر کشد و امروز من هر چه دارم از این نقاش باشی است.

طرح میرزا برجعلی در بخشی از کاشی‌کاری های حرم امام رضا(ع) و امام حسین(ع) نقشی آسمانی پیدا کرده است.

یکی از کارهای هنری با ارزش وی ترکیبی از چند هنر شامل نقاشی و نگارگری و تذهیب است که بر روی چوب کار شده و مرکزِ کار، بازی چوگان را نمایش می‌دهد.

میرزابرجعلی همچنین از اولین شاگردان مدرسه دارالفنون در رشته نقاشی بود و هنر نقاشی ایشان از آثار کمال الملک برتری می یافت؛ به طوریکه استاد کمال الملک از محضر ایشان هنرآموزی کرده است.

آغاز تبعید با پای پیاده

قبل از ورود کمال الملک به دربار ناصرالدین شاه از میرزا برجعلی درخواست می شود که وارد دربار شود ولی میرزا برجعلی این دعوت شاه وقت را قبول نمی کند و به همین خاطر مورد غضب درباریان قرار گرفت و شبانه تهران را با پای پیاده به مقصد بزچلو ترک می کند و پس از ورود به این منطقه در نقاشخانه ایل بزچلو مشغول به کار می شود.

نقاشخانه ایل بزچلو را که مدت ها تعطیل بود را دوباره دایر می کند. این نقاشخانه را از پدر بزرگ استاد عیسی خان بهادری در مجموعه قلعه بزچلو خریداری و با جذب هنرمندان و هنردوستان کار هنری را شروع می کند.

شروع کار ایشان مقارن با اوج تولید و صادرات قالی توسط شرکت های خارجی از اراک بود. به همین دلیل طرح نقشه قالی از جمله فعالیت های ایشان برای تاجران فرش در آن زمان بود.

نقاشخانه ظل السلطان در اصفهان مجذوب طرح های نقشه فرش این استاد بزرگ می شود و طرح های ایشان در این نقاشخانه مورد استفاده و نیز سبب اوج گیری نقاشخانه و طرح های ظل السلطان می شود.

طرح های استاد برجعلی بزچلویی بسیار مورد توجه درباریان وقت قرار می گیرد تا اینکه ناصرالدین شاه در سفر به اراک استاد برجعلی را فرا می خواند تا از ایشان دلجویی کند و در همان زمان استاد برجعلی تصویر ناصرالدین شاه قاجار را ترسیم و شاه لقب "نقاش باشی" و "امیرهنر" ایران را به وی عطا می کند.

این مرد بزرگ تا اواخر قرن دوازدهم در نقاش خانه خود هنرنمایی می کند و یکی از ارزنده ترین شاگردانش که اسطوره نقاشخانه ایل بزچلو است، را تربیت می‌کند. استاد عیسی بهادری نیز به سبب اسراری که استادش در اختیارش قرار می دهد رنسانسی در هنرهای زیبا و سنتی ایران پدید می آورد.

سودجویان به سنگ قبر «نقاش باشی» رحم نمی‌کنند

میرزا برجعلی بسیار ساده زیست و عارفی بزرگ بود که سنگ قبر خویش را قبل از مرگ خودش نقش زد. این سنگ به قدری هنری بوده که چند ماه بعد از فوتش توسط سودجویان به یغما می رود.

طبق خاطرات استاد بهادری میرزابرجعلی در حیاط  نقاشخانه ایل بزچلو به خواست خود مدفون است. نیت اش نیز از این کار این بوده که ذره ذره وجودش برای همیشه زیرقدمگاه خادمان به فرهنگ و هنر قرار گیرد.

این هنرمند بزرگ رابطه بسیار دوستانه ای با کمال الملک داشته است.

کمال الملک به خاطر میرزا برجعلی توجه ویژه ای به استاد بهادری در مدرسه مستظرفه داشت و با عشق و علاقه او را حمایت می کرد. بنا به خاطرات استاد عباسعلی پورصفا که از شاگردان ارشد استاد بهادری است، استاد کمال الملک به نقاشخانه میرزابرجعلی در رفت و آمد بود.

فرصتی که شاگرد به لطف بخشش استاد کسب کرد

به گفته استاد پورصفا استاد کمال الملک بارها اذعان داشته بود که اگر میرزابرجعلی دعوت شاه وقت را برای ورود به دربار می پذیرفت هرگز کمال الملک نمی توانست وارد دربار شود و هرگز این شانس را بدست نمی آورد.

میرزابرجعلی نقاش باشی اگر دعوت دربار را می پذیرفت چهره ای جهانی میشد که در تاریخ نظیر نداشت عشق و علاقه میرزابرجعلی به هنر آموزی و ساده زیستی مانع ورود ایشان به دربار شد. اگرچه او وارد دربار نشد ولی شاگردی تربیت کرد که بخاطر هنر زیبا و خلاقانه اش جهانی شد.

شاید حکمت بر آن بود برجعلی در بزچلو بماند تا به واسطه تربیت شاگردی توانا(بهادری) در ایل بزچلو که ایلی فرهنگی و در طرح نقشه قالی و قالی بافی در جهان زبانزد بود بار دیگر تمام خلاقیت و زیبایی درون این ایل از وجود استاد بهادری دوباره تقدیم بشریت شود و در ادامه این راه استاد بهادری شاگردی چون استاد فرشچیان تقدیم بشریت کند که هنر ایران همچنان جهانی باشد.

پایه گذار این همه شوکت در هنرهای زیبا و سنتی در قرن معاصر مدیون مرد بزرگی است که شاه قجری او را "امیر هنر" ایران نامید لقبی که در هیچ دورانی به هنرمندی عطا نشد جز در سیاست که به امیرکبیر عنایت شد. پس خاک پرگهر استان مرکزی را می ستاییم که گرانبهاترین مردان و زنان را در خود پرورش داده است.

میرزا برجعلی هرگز به عنوانی که به ایشان از طرف شاه قجری داده شد، نمی‌بالید به طوریکه بخش زیادی از مبلغ نقدی که همراه این عنوان که گفته شده صدها سکه های طلا بوده را با دست بزرگان دین صرف امور کودکان یتیم می نماید و چندین سکه هم به همسرش هدیه میدهد. چرا که به گفته خودش همسرش گرجی خانم به جهت پیشرفت و بالندگی هنریش هجران زیادی کشیده و همپای ایشان در ترویج هنر ظریف و آسمانی قالی ایرانی تلاش نموده است و بهترین بافنده طرح نقوش فرش ماهی بوده است. به طوریکه بسیاری از تاجران بزرگ سفارشات طرح نقشه فرش ماهی را به این بانو می سپردند.

گفته شد باز در سفر ناصرالدین شاه از او میخواهد همراه او به دربار برود ولی باز نقاش باشی امر امیر را نمی پذیرد و در خصوص رفتاری که ناصرالدین شاه با امیرکبیر داشته اعتراض می نماید و امیرکبیر را می ستاید همین موضوع باز باعث رنجش شاه قاجارشده و همان روز اراک را ترک می نماید.

ظل السلطان از برادرش میخواهد او را با زور هم شده به اصفهان برده تا پاداش این نافرمانی را به او گوشزد و تنبیه نماید ولی شاه خواست برادرش را رد میکند و میگوید بگذارید میرزابرجعلی در حال خود زندگی کند.

میرزابرجعلی بزچلویی مورد عنایت خاص مردم و بزرگان بزچلو بوده بطوریکه خانم القدس السلطنه بیات بیشتر از هرکسی تحت تاثیر پیام و رفتارهای این مرد آسمانی قرار می گیرد و به عنوان یک بانوی خَیّر کارهای عام المنفعه زیادی در اراک و منطقه بزچلو انجام می دهد.

عاصم السلطنه والی وقت بزچلو علاقه زیادی به میرزا داشته و بارها هدایای خود را در قالب کمک به نقاشخانه میرزا برجعلی می فرستاد و نقاش باشی بیشتر این هدایا را به شاگردان و اطرافیان خویش بذل و بخشش می کرده است.

تصاویری که از عاصم السلطنه وفوج بزچلو باقی است اثر این هنرمند بزرگ است. وی هیچ موقع نام ونشانی از خویش در آثارش نقش نمیزد و با اخلاص تمام سعی بر آن داشت که در هنر و ادبیات هنری خویش خدا را معنایی تازه دهد.

این هنرمند اواخر قرن دوازدهم هجری دیده از جهان فرو بست و طبق خاطرات بهادری آثاری از تاثیرگذارترین استادش در موزه های کشورهای ایتالیا و انگلستان نگهداری می شود؛ همچنین از آثار کاشی‌کاری و طرح های منحصر به فرد ایشان در کاخ ها و مساجد قاجاریه در شهرهای مختلف از جمله تهران و اصفهان و مشهد به یادگار مانده است.

نمونه ای از طرح های استاد میرزا برجعلی

انتهای پیام/م

 

دیدگاه کاربران
دیدگاهی توسط کاربران ثبت نشده است .
فرم ارسال دیدگاه
نام کامل :
پست الکترونیکی :
متن پیام :
کد امنیتی : تصویر كد امنیتی
عکس خوانده نمی شود
salamup.ir
ir-vp
telegram
nashrkhabar.ir